سید رضا | مذهبی

ایمان دانشجویان مسلمان قوی‌تر از جوانان تحصیلکرده مسیحی است

۲ اردیبهشت ۱۳۹۷

نظر سنجی دانشگاه «توبینگن» آلمان

ایمان دانشجویان مسلمان قوی‌تر از جوانان تحصیلکرده مسیحی است

دانشگاه «توبینگن» آلمان اخیرا تحقیقی با عنوان «جوانان، ایمان و مذهب» به منظور بررسی میزان اعتقادات مذهبی نوجوانان و جوانان آلمانی انجام داده است.

  به گزارش سایت سید رضا مذهبی (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان)به نقل از رایزنی فرهنگی ایران در آلمان؛ نتایج یک تحقیق جدید در آلمان، نشان می‌دهد که نوجوانان نمی‌خواهند مذهبی باشند، اما به میزان زیادی به خدا اعتقاد دارند.

این تحقیق توسط استادان علوم دینی در دانشگاه توبینگن(University of Tübingen) و  با استفاده از یک نظرسنجی در میان ۷ هزار نوجوان و جوان به‌دست آمده است.

به گزارش رادیو کلیسای جامع کلن، بر اساس این نظرسنجی، بیش از نیمی از نوجوانان و جوانان آلمانی به خدا اعتقاد دارند و حدود سه چهارم از آنان گه‌گاه یا اغلب عبادت می‌کنند. با این وجود، تنها ۲۲ درصد خود را مذهبی می‌دانند و ۴۱ درصد فقط به خدا اعتقاد دارند. در این میان حتی گروهی که خدا را هم انکار می‌کنند، به وجود قدرتی برتر اعتقاد دارند.

این کار تحقیقاتی با عنوان «جوانان، ایمان و مذهب» زیر نظر رانهولد بوشکی و فردریش شوایتزر، استادان علوم دینی کاتولیک و پروتستان از دانشگاه توبینگن انجام شد. آنها از طریق پرسشنامه و مصاحبه با شرکت‌کنندگان، نگرش و تجارب نوجوانان را در مورد مسائل مذهبی، ایمان و کلیسا جویا شدند.

ضرورت مقابله با تعصبات مذهبی

این مطالعه نشان می‌دهد که نوجوانان باور دارند که ایمان مسئله‌ای شخصی است. بنابراین نگرش به کلیسا متضاد است، زیرا جوانان تمایلی به شناسایی ماهیت نهادهای دین ندارند. اما بیش از نیمی از جوانان دریافته‌اند که وجود کلیساها برای جامعه خوب است.

بر اساس نتایج این تحقیق، در زمان رشد، ایمان نسبتا پایدار باقی می‌ماند، در حالی که نگرش‌های انتقادی به کلیسا در میان نوجوانان تشدید می‌شود. همچنین علاقه به سؤالات مذهبی در میان دانش‌آموزانی که در درس‌های مذهبی یا اخلاقی شرکت می‌کنند، بیشتر می‌شود؛ آنها می‌خواهند نظرات خودشان را مطرح کنند و با سؤالاتشان جدی گرفته شود.

همچنین نوجوانان و جوانان علاقمند به شناخت ادیان و فرهنگ‌های دیگر هستند و در برابر آن گارد ندارند. با این حال، ۲۵ درصد با این گفته موافق بودند که مسلمانان زیادی در آلمان وجود دارند. همچنین در این تحقیق ۱۸ درصد از مسلمانان مورد بررسی قرار گرفتند. از دیدگاه نویسندگان این تحقیق، این نظرسنجی نشان می‌دهد که هنوز ضرورت مقابله با تعصبات مذهبی در مدارس وجود دارد.

کلیساها باید تغییر کنند

سه چهارم دانش‌آموزان در این تحقیق گفتند که کلیساها اگر بخواهند آینده‌ای داشته باشند، نیاز به تغییر دارند. بر اساس این تحقیق، موضوعات مذهبی مورد توجه جوانان؛ مرگ، شکل‌گیری جهان یا سؤال درباره عدالت خداوند است. نویسندگان این مقاله تأکید می‌کنند که در حوزه تحقیقاتی مربوط به جوانان در کشورهای آلمانی‌زبان، موضوع مذهب سال‌ها در حاشیه قرار گرفته است.

از دیگر نتایج تحقیقات دانشگاه توبینگن می‌توان به بالاتر بودن اعتقادات مذهبی دختران نسبت به پسران اشاره کرد. همچنین بین دانشجویان فنی و حرفه‌ای و دانش‌آموزان دبیرستان، از لحاظ مذهب تفاوت‌های کمتری نسبت به آنچه که اغلب فرض می‌شود، وجود داشت. علاوه بر این، بر اساس تحقیق دانشگاه توبینگن، ایمان دانشجویان مسلمان قوی‌تر از جوانان تحصیلکرده مسیحی است.

منبع:ایکنا

افتتاح نمازخانه‌ در فرودگاه سیمفروپول کریمه

۲ اردیبهشت ۱۳۹۷

شبه جزیره کریمه

افتتاح نمازخانه‌ در فرودگاه سیمفروپول کریمه

مفتی شبه جزیره کریمه از افتتاح یک نمازخانه برای مسلمانان در فرودگاه سیمفروپول (Simferopol) این جمهوری تحت کنترل فدراسیون روسیه خبر داد.

 به گزارش سایت سید رضا مذهبی (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان) به نقل از سایت «اسلام آذری» جمهوری آذربایجان؛ در روزهای اخیر، نمازخانه‌ای در شهر سیمفروپول شبه جزیره کریمه به منظور استفاده مسافران مسلمان افتتاح شده است.

رائیما غفاراف (Raima Qafarov) مفتی کریمه، طی سخنانی درباره افتتاح این نمازخانه گفت: از این پس مسلمانانی که با هواپیما مسافرت می‌کنند، در این فرودگاه این امکان را خواهند یافت که اعمال عبادی خود را به جای آورند. تعدادی جانماز، تسبیح و چند جلد قرآن کریم نیز در این نمازخانه قرار دارد.

غفاراف در ادامه تصریح کرد: در کنار این نمازخانه، عبادتگاهی نیز ویژه مسافران مسیحی افتتاح شده است. از این که پیروان ادیان مختلف امکان عبادت در این فرودگاه را داشته باشند احساس خرسندی دارم.

منبع: ایکنا

برکات بی نظیر ماه شعبان از زبان ائمه معصومین(علیهم السلام)

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

ماه شعبان

برکات بی نظیر ماه شعبان از زبان ائمه معصومین(علیهم السلام)

احادیث روایت شده از ائمه معصومین(علیهم السلام) درباره فضیلت ماه شعبان را اینجا بخوانید.

 به گزارش سایت سید رضا مذهبی (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان) با فرا رسیدن ماه شعبان که پیامبر عالم (صلی الله علیه واله) آن را اینگونه تعریف کرده است: «شعبان ماه شریفی است و آن ماه من است، حاملان عرش آن را بزرگ می‌شمارند و حق آن را می‌شناسند، آن ماهی است که در آن همچون ماه رمضان، روزی بندگان زیاد می‌شود».

در ادامه احادیثی از ائمه معصومین را می خوانید:

حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم :شَعبانُ شَهری… فَمَن صامَ شَهری کُنتُ لَهُ شَفیعاً یَومَ القِیامَهِ.

شعبان ماه من است. هر که ماه مرا روزه بدارد، روز قیامت شفیع او خواهم بود.

فضائل الاشهر الثلاثه ص ۶۴ – بحارالأنوار(ط-بیروت) ج ۹۴ ، ص ۸۳ ، ح ۵۴

امام صادق علیه السلام :مَنْ صَامَ ثَلَاثَهَ أَیَّامٍ مِنْ آخِرِ شَعْبَانَ وَ وَصَلَهَا بِشَهْرِ رَمَضَانَ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ صَوْمَ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْن‌

هر کس سه روز آخر ماه شعبان را روزه بگیرد و به روزه ماه رمضان وصل کند خداوند ثواب روزه دو ماه پى در پى را برایش محسوب مى‌ کند.

من لا یحضره الفقیه ج ۲ ، ص ۹۴ ، ح ۱۸۲۹ – امالی(صدوق) ص ۶۷۰

امام علی علیه السلام :شهر رمضان شهر الله و شعبان شهر رسول الله و رجب شهرى؛

رمضان ماه خدا و شعبان ماه رسول خدا و رجب ماه من است.

شرح فروع کافی ج ۴ ، ص ۱۴

امام رضا علیه السلام :اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَکُنْ غَفَرْتَ لَنَا فِیمَا مَضَى مِنْ شَعْبَانَ فَاغْفِرْ لَنَا فِیمَا بَقِی‌ مِنْه‌

خدایا اگر ما را در روز هایی که از ماه شعبان گذشت نبخشیدی پس ما را در باقیمانده آن بیامرز{این دعا سفارش شده است در روزهای پایانی ماه شعبان زیاد خوانده شود}

وسایل الشیعه ج ۱۰ ، ص ۳۰۱ ، ح ۱۳۴۷۱

امام على علیه السلام: صَومُ شَعبانَ یَذهَبُ بِوَسواسِ الصَّدرِ وَ بَلابِلِ القَلبِ.

روزه ماه شعبان، وسواس دل و پریشانى‌ هاى جان را از بین مى ‌برد.

تحف العقول ص ۱۰۲ – خصال ص ۶۱۲

منبع:افکار-جام نیوز

تالار گفتگوی سید رضا مذهبی-حمایت از تولید داخل و مسائل پیرامون آن

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

سلام به همه
چند وقت پیش تاپیکی در خصوص شعار سال داشتیم که بیشتر به درگیری های جناحی اختصاص پیدا کرد. اون تاپیک لازم بود تا یک سری بحثهای جنبی گفته بشه و کنار بره. اما حالا وقت خوبیه که فارغ از این بحثها و در یک محیط آرامتر، به صحبت در خصوص شعار سال بپردازیم. سوالات مختلفی هست که باید بهشون بپردازیم و حلشون کنیم.

مطمئناً اگر کالای ایرانی دارای کیفیت و قیمت بهتر باشه، هیچ شکی باقی نمی مونه که باید کالای ایرانی رو انتخاب کرد. اما اگر جنس ایرانی اون کیفیت رو نداشت، باید چطور عمل کنیم که منجر به سوء استفاده تولید کنندگان نشه؟

بیاید به طور مثال، بحثی که بین وزیر بهداشت و یکی از نمایندگان به وجود اومده بود را در نظر بگیریم. به نظر شما، وزیر باید بین یک تجهیز پزشکی دارای کیفیت پایینتر و با قیمت دو برابر، و یک کالای مشابه خارجی کدامیک را انتخاب کند؟ و اگر کالای ایرانی انتخاب شود، آیا به افزایش کیفیت کالاهای ایرانی منجر می شود یا راه برای سوء استفاده باز می شود؟

https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/…9%86%D8%AF

دانلود آهنگ مسعود صادقلو عاشق شدم

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷
دسته‌بندی نشده

این مطلب از وب سایت و زسانه بزرگ آپ موزیک رپورتاژ گردیده است.

دانلود آهنگ مسعود صادقلو عاشق شدم

امروز آپ موزیک برای شما کاربران ترانه عاشق شدم با صدای مسعود صادقلو با کیفیت اصلی

Exclusive Song: Masoud Sadeghlo – “Ashegh Shodam” With Text And Direct Links In UpMusic

… جهت تکمیل آرشیو …

dg دانلود آهنگ مسعود صادقلو عاشق شدم

متن آهنگ عاشق شدم مسعود صادقلو

♪♪♫♫♪♪♯

عاشق شدن تو نگاه اول یعنی عشق منو تو
حرفای شیرین دم گوش هم کار هرشب منو تو
♪♪♫♫♪♪♯ دوست دارم حرفاتو شیرینه حرفات ♪♪♫♫♪♪♯
دوست دارم گرماتو دل گرمیه دستات
دوست دارم حرفاتو شیرینه حرفات
دوست دارم گرماتو دل گرمیه دستات
♪♪♫♫♪♪♯ بیا بیا بی تو میمیرم بیا بیا ♪♪♫♫♪♪♯
به عشقت اسیرم بیا بیا
من دوستت دارم بیا بیا دووم نمیارم

UpMusicTag دانلود آهنگ مسعود صادقلو عاشق شدم

عاشق شدن تو نگاه اول یعنی عشق منو تو
حرفای شیرین دم گوش هم کار هرشب منو تو
♪♪♫♫♪♪♯ دوست دارم حرفاتو شیرینه حرفات ♪♪♫♫♪♪♯
دوست دارم گرماتو دل گرمیه دستات
دوست دارم حرفاتو شیرینه حرفات
دوست دارم گرماتو دل گرمیه دستات
♪♪♫♫♪♪♯ بیا بیا بی تو میمیرم بیا بیا ♪♪♫♫♪♪♯
به عشقت اسیرم بیا بیا
من دوستت دارم بیا بیا
دووم نمیارم

♪♪♫♫♪♪♯

مسعود صادقلو عاشق شدم

منبع ( surce ) : دانلود آهنگ مسعود صادقلو عاشق شدم

ممانعت مقامات آمریکایی از ورود یک زن نویسنده مسلمان استرالیایی

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

اسلام هراسی در امریکا

ممانعت مقامات آمریکایی از ورود یک زن نویسنده مسلمان استرالیایی

مقامات مرزی آمریکا مانع ورود یک زن مسلمان استرالیایی به خاک آمریکا شدند و او را از این کشور اخراج کردند.

   به گزارش سایت سید رضا مذهبی (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان)یک فعال و نویسنده زن مسلمان استرالیایی روز پنج‌شنبه اعلام کرد، مقامات آمریکایی از ورود وی به این کشور جلوگیری کردند.

این فعال که «یاسمین عبدالمجید» نام دارد در این باره گفت: مقامات آمریکایی پس از ممانعت از ورود وی به آمریکا، او را به زور سوار هواپیمایی کردند که از این کشور به مقصد استرالیا پروار می‌کرد. این فعال قرار بود در یک مراسم سخنرانی شرکت کند.

وی که از مدافعان حقوق جوانان، زنان و افراد دارای فرهنگ‌ها و زبان‌های مختلف است در این باره گفت: پس از نشستن هواپیما در آمریکا، مقامات مرزی این کشور مانع ورود وی به خاک آمریکا شدند و او را از این کشور اخراج کردند.

وی افزود: تقریبا سه ساعت پس از آنکه هواپیمای من در مینیاپولیس به زمین نشست، دوباره سوار هواپیمایی شدم که به مقصد استرالیا پرواز می‌کرد. به نظر می‌رسد، قوانین ضد مهاجرتی (در آمریکا) به خوبی جواب می‌دهد، حتی با وجود آنکه من گذرنامه استرالیایی دارم.

عبدالمجید قرار بود به منظور شرکت در کنفرانسی به نیویورک سفر کند. موضوع سخنرانی وی در این کنفرانس راههای مقابله با ایجاد تنفر در فضای مجازی علیه زنان مسلمان بود. این کنفرانس قرار است در تاریخ هجدهم آوریل و توسط موسسه پن اینترنشنال که از موسسات حامی آزادی بیان در جهان است برگزار شود.

این فعال مسلمان در این باره گفت مقامات آمریکایی، تلفن همراه و گذرنامه وی را ضبط و روادید او را لغو کردند. هنوز مشخص نیست علت این اقدام مقامات آمریکایی چیست.

عبد المجید در پیامی در شبکه اجتماعی توییتر در این باره نوشت: آنهایی که می گویند جهان بدون مرز است، افرادی هستند که رنگ گذرنامه های آنها، یا محل تولد آنها، همانی است که باید باشد.

منبع: ابنا

تالار گفتگوی سید رضا مذهبی-ایران مستعمره روسیه ! بلاخره ثابت شد

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

سلام
خیلی کوتاه می نویسم چون همه این خبر رو شنیدید که وزیر آموزش و پرورش برای خودشیرینی جلو ارباب داخلی و روسی خودش پیشنهاد تدریس زبان روسی به عنوان زبان دوم رو در مدارس کشور داده !

Big Grin

خب دیگه آدم چی بگه ??
دیگه چجوری نوکری خودشون رو برای روسیه ثابت کنن ? بیشتر از این ???
کجان اون عرررزشی ها که میگفتن چه معنی میده تو مدارس ذهن بچه رو با زبان انگلیسی و این چیزا پر می کنن ?

تازه زبان انگلیسی زبان بین الملل هست که همه جا بکار میاد برای مبادلات بین کشورها برای مهاجرت و غیره استفاده میشه اونوقت میخوام بدونم زبان روسی کجا بکار میاد ??? مثلا بریم کشور آفریقا زبان روسی صحبت کنیم ?? یا مثلا اگه میخواایم با هیئت دولت آلمان مذاکره کنیم با زبان روسی باهاشون حرف بزنیم ??

هر دم از این باغ بری میرسد ………

ایشالا بعد از کشور شدن دهات قم ، زبان روسی هم زبان دوممون میشه !

ورژن جدید از آهنگ اگه بارون بباره مهدی احمدوند

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷
دسته‌بندی نشده

این مطلب از وب سایت و زسانه بزرگ آپ موزیک رپورتاژ گردیده است.

ورژن جدید از آهنگ اگه بارون بباره مهدی احمدوند

موزیک اگاه بارون بباره با صدای مهدی احمدوند مجددا تظیم شده ، هم اکنون از آپ موزیک همراه با تکست دانلود کنید

شعر , آهنگسازی و تنظیم کننده : مهدی احمدوند

Download New Mix : Mehdi Ahmadvand | Age Baroon Bebare With Text And Direct Links In UpMusic

.:. تنظیم مجدد توسط مهدی احمدوند .:.

Age Baroon Bebareh New Version ورژن جدید از آهنگ اگه بارون بباره مهدی احمدوند

متن آهنگ اگه بارون بباره مهدی احمدوند

چشات اوج آرامشه
نباشی قلب من نفس نمیکشه♪♪♫♫♪♪♯
صدات برام نوازشه
صدات که میزنم برای خواهشه
برای خواهشه
میخوام خواهش کنم ازت
همه حواستو به من بدی فقط♪♪♫♫♪♪♯
میخوام تصدقت بشم
فرهاد تیشه زن تصورت بشم
تصورت بشم
اگه بارون بباره یه چند تا دونه

♪♪♫♫♪♪♯ شعر , آهنگسازی و تنظیم کننده : مهدی احمدوند ♪♪♫♫♪♪♯
چه حالی میشم خدا میدونه
چه حال خوبی تو قلبامونه
چقد میخوامت خدا میدونه

چشات نقاشی خداست♪♪♫♫♪♪♯
میخواستمت ببین خدا همینو خواست
هوا هوای عاشقاست
زمین از این به بعد
بهشت ما دوتاست
بهشت ما دوتاست
اگه بارون بباره یه چند تا دونه♪♪♫♫♪♪♯
چه حالی میشم خدا میدونه
چه حال خوبی تو قلبامونه
چقد میخوامت خدا میدونه
خدا میدونه

♪♪♫♫♪♪♯

مهدی احمدوند اگه بارون بباره ورژن آروم

ورژن اصلی در لینک زیر :

مهدی احمدوند اگه بارون بباره

منبع ( surce ) : ورژن جدید از آهنگ اگه بارون بباره مهدی احمدوند

دانلود آهنگ محسن ابراهیم زاده تب

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷
دسته‌بندی نشده

این مطلب از وب سایت و زسانه بزرگ آپ موزیک رپورتاژ گردیده است.

دانلود آهنگ محسن ابراهیم زاده تب

امشب آپ موزیک برای شما کاربران ترانه تب با صدای محسن ابراهیم زاده با کیفیت اصلی

آهنگسازی : محسن ابراهیم زاده / تنظیم کننده : مصطفی مومنی

Exclusive Song: Mohsen Ebrahim Zade – “Tab” With Text And Direct Links In UpMusic

… جهت تکمیل آرشیو …

ghj دانلود آهنگ محسن ابراهیم زاده تب

متن آهنگ تب محسن ابراهیم زاده

♪♪♫♫♪♪♯

اونی که ئوستش داری رو دلت پا میذاره

خیلی راحت میره و تو رو باز جا میذاره ♪♪♫♫♪♪♯

اونی که دوست داره داره پر پر می زنه

♪آهنگسازی : محسن ابراهیم زاده♪

تو اونو نمی بینی اون به تو سر می زنه

واسه اونی بمیر که واسه تو تب می کنه

همه روزاشو اون به یاد تو شب می کنه ♪♪♫♫♪♪♯

واسه اونی بمیر که مرهم درد توئه

همیشه عاشقه و دلش فقط بند توئه

UpMusicTag دانلود آهنگ محسن ابراهیم زاده تب

عشق اونیه که تو خنده هاش یاد توئه

عشق اونیه که تو غصه هات درکت کنه

آرامش و به عشق تو ثابت کنه ♪♪♫♫♪♪♯

نذاره بی خبر بره ترکت کنه♪

واسه اونی بمیر که واسه تو تب می کنه♪

همه روزاشو اون به یاد تو شب می کنه♪

واسه اونی بمیر که مرهم درد توئه ♪♪♫♫♪♪♯

همیشه عاشقه و دلش فقط بند توئه

♪♪♫♫♪♪♯

محسن ابراهیم زاده تب

منبع ( surce ) : دانلود آهنگ محسن ابراهیم زاده تب

کشاورزی و آبیاری در تمدن اسلامی

۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

به گزارش رهیافتگان (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان ) پیاده سازی -زینب پیر عباسی گروه تحقیقات (انجمن شهید ادواردو انیلی) کشاورزی و آبیاری در تمدن اسلامی

کشاورزی و آبیاری

کشاورزی نه تنها با فقه اسلامی تضمین شده، بلکه به عنوان یک کار دیگر دینی مورد تشویق قرار گرفته است. اقدام به کشاورزی که در زبان عربی فلاحت یا زراعت خوانده می شود، توسط شریعت توصیه شده، و بسیار کسان از اولیا و دانشمندان دینی به آن می پرداختند. از جمله حضرت علی بن ابی طالب (ع) که به داشتن علاقه شدید به کاشتن درخت معروف است.

آبیاری

اوضاع اقلیمی جهان اسلامی مسئله آب را چنان در مرکز توجه و اهتمام کشاورزی قرار داده است که برای کشاورز غربی که همیشه آب را عملاً به مقدار فراوان در دسترس دارد قابل تصور نیست. هوش بشری چنان در مسئله آبیاری به کار افتاده که این علم یا فن به صورت یکی از پیشرفته ترین فنون در تمدن اسلامی درآمده است.

در هر بخش از جهان اسلام مسلمانان راه و رسم های آبیاری موجود را به میراث مالک شدند که بعضی از آنها را به صورت قدیم خود نگاه داشتند و بعضی را تغییر دادند و به صورتی بهتر درآوردند و یا راه و روش های موجود را توسعه دادند یا تجربه های بدست آمده در تمدن های گوناگون را در هم آمیختند.

در مصر وارث نتایج تجربی آبیاری چند هزار ساله شدند که نه تنها آنها را تاکنون نگاه داشته اند، بلکه با اندازه گیری مقدار بالا بودن آب نیل و مسائل دیگر وابسته به آن در روش های کهنه بهبود هایی فراهم آوردند. از زمان مامون خلیفه عباسی در کنار نیل، نیل سنجی نصب شده بود. متوکل عباسی آن را ترمیم کرد و چندین بار دیگر مورد ترمیم قرار گرفت. تا امروز کار می کند و یادآور علاقه ای ایست که دانشمندان و مهندسان مسلمان مصری در اوضاع خاص مصر به عمل آبیاری داشته اند.

در اغلب نواحی دیگر دارالاسلام شبکه های رودی بزرگی چون رود نیل وجود ندارد، و مسئله آبیاری قبل از هر چیز به ساختن مخازنی برای نگاهداری آب مربوط می شد و چندان به برآمدن و فروریختن سطح آب رودخانه بستگی نداشته است. یکی از راههای ساختن مخازن آب بستن سدهایی در مقابل رودخانه های کوچک بوده است. بیشتر این سدها را از خاک و پاره سنگ ساخته اند. و با این وجود چنان نیرومند بوده است که با گذشت قرن ها هنوز بعضی از آنها بر جای مانده است. بعضی دیگر را با سنگ یا ملات و غالباً همراه با کارهای ساختمانی انجام می داده اند و مخازن آب صورت آب انبارهای دست ساخت پیدا می کرد. از این گونه مخازن آب را می توان در شمال افریقا مشاهده کرد، همچنین آب انبار نزدیک قیروان تونس که هنوز برجای است. به همین گونه مخزنی که آب شهر مراکش را تامین می کند نمونه ای عالی از هنر ساختن مخازن آب سنتی است. بدان صورت که در سراسر قرون تاریخ اسلامی وجود داشته است.

ساختن مخازن آب البته همراه با ساختن آبراهه هایی بوده است که آب را به شهرها و روستاها، هم برای مصارف خانگی و هم برای کشاورزی، می رسانده است. آبراهه ها در سراسر جهان اسلامی برای دسترس یافتن به آبهای مخازن و رودها و چشمه ها ساخته می شده است.

مسئله دیگری که مسلمانان همچون پیشینیان خود با آن سر و کار داشتند بیرون آوردن آبهای نهفته در زیر زمین و در دسترس قرار دادن آنها برای مصارف شهری و روستایی بود. در ایالت بیزانسی قدیم سوریه مسلمانان در به کار بردن ناعوره که تا امروز هم در شهرهایی چون حماه رایج است و با آن آب رود عاصی را بالا می کشند، مهارت کامل پیدا کردند. در متصرفات سابق ساسانیان از استعمال دولاب برای بالا کشیدن آب چاه آگاهی حاصل کردند. کار کردن با دولاب را کاملتر کردن و سپس آن را در هندوستان نیز رایج کردند که در دوره امپراطوران مغول به اندازه ایران در آن سرزمین نیز رواج داشت.

مسلمانان در کندن چاه نیز به سرعت استاد شدند و در این مورد هم از نتایج تجربه های هزاران ساله مناطقی در ایران بهره گرفتند که در آنها بدون وجود چاه زندگی غیر ممکن بود. آنچه در این مورد اهمیت خاص دارد قنات است که اختراع قدیم ایرانی است و از سوریه تا افغانستان شبکه های آن بیشتر دیده می شود و علی رغم حفر چاه های عمیق و استفاده از نیروی برقی برای بالا کشیدن آب که در دهه های گذشته همگانی شده، هنوز تعداد زیادی از این قنات های دایر در ایران و افغانستان در کار است و دیده می شود. بی مبالغه ساختن قنات یکی از شاهکارهای معماری و مهندسی در ایران سنتی اسلامی بوده است (رجوع کنید به مقاله قنات در دایره المعارف اسلام قدیم و جدید. نیز ا. سمیت، ماهی سفید کور در ایران، لندن ۱۹۵۳ [A. Smith, Blind White Fish in Persia] که در آن از اقسام ماهی هایی که در قنات ها زندگی می کنند بحث شده است). ایرانیان آب را مهریه حضرت زهرا دختر پیامبر اکرم تصور می کنند. ساختن قنات را موهبتی الاهی و مقدس می شمردند و با اجرای اعمال دینی همراه می کردند.

علاوه بر این، در دوره اسلامی همه روش های شناخته شده محاسبه ریاضی و مهندسی در خدمت این فن گذاشته شده بود که به وسیله آن آب از مجرایی زیرزمینی از دل کوه ها به شهرهای نزدیک بیابان می رسید که از منابع اب محروم بودند. کندن قنات و یافتن امتداد درست آن در عمق بیست متری و بیشتر در زیر زمین و کشیدن بستر آن با شیب متناسب و لارویی و مرمت کردن آن که گاه در کیلومترها ادامه پیدا می کند و بلاخره یافتن محل حفرکردن مادر چاه به صورتی که قنات از آبدهی نیفتد، کارهای ساده ای نیست. این مطلبی است که با مطالعه کتاب کَرَجی ریاضیدان بزرگ که در این موضوع نوشته تا حدی دستگیر می شود (رجوع کنید به اِنباط المیاه الخفّیه تالیف کرجی. کرجی در این کتاب نه تنها از کاربرد جبر و هندسه در آبشناسی سخن گفته، بلکه از آلاتی که مقّنیان برای ساختن قنات به کار می برده اند نیز بحث کرده است. پیش از وی خوارزمی از ارتباط میان جبر و آبشناسی سخن گفته بود، ولی بخش خاصی را به این موضوع مخصوص نکرده بود).

هر کس در ایران و افغانستان سفر کرده باشد، لابد متوجه کار عظیم حفر صدها و بلکه هزارها چاه قنات شده است که در فاصله های چند متری از یکدیگر کند شده اند و از مجرای زیرزمینی به یکدیگر پیوسته اند و معمولاً داخل قنات ها را در جاهایی که خاک سست است و احتمال ریزش خاک و بسته شدن مجرا می رود با قرار دادن قطعات سفالی بیضی شکل بزرگ به دنبال یکدیگر چنان می کنند که جریان آب پیوسته باشد و گل و لای دیرتر سبب بسته شدن مجرا و بند آمدن آب شود. بعضی از قنات ها دهها کیلومتر طول دارد و گاه از زیر بیابان های وسیع می گذرد تا آب مایه زندگی را از سرچشمه های آن در کوهستان های بلند به زمین های پست برساند.

البته همه دهکده ها و شهرهای اسلامی آب خود را از قنات تامین نمی کنند. بعضی از آنها از برکت رودخانه برخوردارند. در این صورت مسئله آبیاری به آن باز می گردد که طرح های سودمند و روش های کارآمدی برای تقسیم آب فراهم شود و چنان باشد که آب مورد نظر به همه زمین های کشاورزی برسد و نیازمندی مردمان شهرها را نیز جوابگو باشد. شبکه آبرسانی شهر بغداد که اکنون وجود ندارد، ولی توصیف آن در منابع متعدد قرون وسطی آمده،‌ نمونه ای عالی از روشی است که برای حل این مسئله در مورد شهر نزدیک به دو رود بزرگ طرح ریزی شده بوده است. نیز در رساله هایی در دست است که مستقیماً به توزیع آب در شهرهای سنتی دیگر اسلامی مربوط می شود و نشان می دهد که در هر یک از آنها چه راه هایی برای حل این مسئله مهم در نظر گرفته شده بوده است (مثلاً رجوع کنید به رساله طریق قسمت آب قُلب، تالیف قاسم بن یوسف ابونصری هروی، چاپ مایل هروی، تهران ۱۳۴۷ هجری شمسی که از تقسیم آب در داخل و پیرامون هرات بحث کرده است).

 

کشاورزی

تایید دینی کشاورزی بنابر قرآن و حدیث همراه با تنوع اوضاع اقلیمی و جغرافیایی دارالاسلام و تجربه وسیع هزاران ساله که به میراث مسلمانان رسید، از همان آغاز آنان را بر آن داشت که فعالیت کشاورزی را شدیدتر و بهتر کنند. بسیاری از نباتات از محلی به محلّ دیگر برده شد و با پیوند زدن و کارهای نظیر آن بهتر شد. علاوه بر این، خصوصیت دینی این گونه فعالیت که از زمان های قدیم وجود داشت، در متنهای کشاورزی قدیم عربی انعکاس یافت. گسترش فرآورده هایی همچون قهوه و پرتغال اشبیلیه و پنبه و نیشکر و انواع خربزه و هندوانه و هلو و کنگر فرنگی و نظایر اینها، نه تنها از محلی به محل دیگر بلکه به اروپا و سرانجام به امریکا دلیل بر نفوذ جهانی فعالیت کشاورزی مسلمانان بوده است. در سرزمین هایی همچون اندلس مسلمانان روش کشاورزی را دگرگون کردند و درختان تازه ای به آن سرزمین بردند که نه تنها باغ اسپانیایی از آن نتیجه شد که در نهایت امر به باغ ایرانی می رسد، بلکه اسلوب تهیه مواد غذایی را در این ناحیه به کلی تغییر دادند.

با آنکه در بعضی از بخش های جهان اسلام زمین داری به مقیاس وسیع وجود داشت، نظامی شبیه به تیولداری در اروپای قرون وسطی دیده نمی شد، و بنابراین نمی توان اصطلاح فئودالیسم را در مورد جهان اسلام به کار برد (درباره زمین داری در ایران رجوع کنید به اثر معتبر ا. ک. لتمن، مالک و زارع در ایران، لندن ۱۹۵۳ [A. k. Landlord and peasant in Persia]).

مقدار زیادی از مهارت های فنی به صورت فناوری های ساده ولی کارآمد با کشاورزی سنتی همراه بود. مثلاً دولابهای کوچکی که با نیروی حیوانی کار می کرد و آسیاب های گوناگونی که با نیروی آب یا باد به کار می افتاد، توسعه و تکامل پیدا کرده بود. منشاء آسیاب های بادی به ایران باز می گردد. به همین ترتیب در درو کردن محصول و کوفتن خرمن و تهیه فرآورده های دیگر از ماشین های ساده ای استفاده می شد که غالباً با نیروی حیوانی به کار می افتاد و در آنها نهایت درجه صرفه جویی مراعات شده بود. بعضی از این روش ها، علی رغم ماشینی شدن روز افزون کشاورزی، تاکنون باقی مانده است.

شاخه ای از کشاورزی که مورد توجه خاص قرار داشت پرورش درختان میوه بود. تا امروز میوه در خوراک روزانه مسلمانان نقشی بسیار بزرگتر از آنکه در مغرب زمین دارد داشته است. میوه ها همچنین اثر پزشکی شایان توجه دارند. به همین جهت کوشش تمام می شد تا از طریق پیوند زدن و فراهم آوردن انواع جدید درختان میوه از راه های گوناگون کیفیت آنها را بهبود بخشند.

دامداری از کشاورزی انفکاک ناپذیر بوده است. در واقع قسمت عمده ای از فرآورده های مورد مصرف روزانه و پشم به وسیله صحرانشینان فراهم می شد. ولی جانوران اهلی که در مزرعه نگاهداری می شدند، جزئی از جریان حیاتی کشاورزی به شمار می رفتند. همان کسان که به کار کشاورزی می پرداختند و زمین را می کشتند و می درویدند،‌ از این جانوران نیز نگاهداری می کردند. برخلاف کشاورزی نوین، در جهان اسلام این دو نوع فعالیت پیوسته با گونه واحدی از زندگی پیوستگی داشت.

رساله های اسلامی درباره کشاورزی

مسلمانان در کشاورزی همچون در دیگر دانش ها، علاوه بر آنکه وارث راه و رسم ها و مهارتها و سنتهای شفاهی اسلاف خود بودند، آثار مکتوب گذشتگان را نیز به میراث در تصرف داشتند.

به احتمال قوی نخستین مولفی که به زبان عربی درباره کشاورزی نوشته بود، یوحّنّا بن ماسویه پزشک مشهور است که کتاب الازمنه وی به کشاورزی اختصاص دارد (رجوع کنید به ژ. تروبو، «کتاب ازمنه یوحنّا بن ماسویه» در آرابیکا، جلد ۱۵، ۱۹۶۸، ص ۱۴۲-۱۱۳ [G. Troupeau, Le livre des temps de jean Ibn Masawayh, Arabica, vol, 15, 1968, pp. 113-142]). شاگرد وی حنین بن اسحاق نیز رساله ای در کشاورزی تالیف کرد. علاوه بر این در مجموعه جابری نیز چندین رساله مخصوصِ جنبه های گوناگون کشاورزی است که معمولاً با مطالبی مربوط به کیمیاگری و علوم خفیه دیگر در هم آمیخته است (درباره تاریخ کشاورزی اسلامی رجوع کنید به اولمان، علوم طبیعی و خفیّه در اسلام، ص ۴۳۹ به بعد؛ نیز مقاله فلاحت نوشته مصطفی الشّهابی و دیگران در دایره المعارف اسلام).

در اوایل قرن چهارم/دهم کتابی اسرار آمیز و در عین حال صاحب نفوذ توسط احمد بن ابی بکر بن وحشیّه به نام الفلاحیه النّبطیّه، تالیف شد. گفته اند این کتاب را ابن وحشیّه در ۲۹۱/۹۰۴ از زبان نَبَطی ترجمه کرد و شاگردش احمد به زَیّات آن را در ۳۱۸/۹۳۰ تدوین و تحریر کرد. در مورد منبع این کتاب شک و تردیدهایی وجود دارد ولی در این شک نیست که فلاحت ابن وحشیّه خلاصه ای از مقدار فراوانی اطلاعات کشاورزی است مشتمل بر بعد دینی فعالیت کشاورزی بدان صورت که در بین النهرین و سوریه پیش از اسلام مورد نظر بوده و در دوره اسلام نیز این نظر ادامه یافته است. به این دلیل و نیز به علت انتشار وسیع آن، کتاب فلاحت بنطی ابن وحشیّه منبع مهمی برای تحقیق در کشاورزی است، و منبع اطلاعات مولف آن هر چه بوده باشد از این اهمیت چیزی نمی کاهد (چون نولد که سخت به صحت این اثر حمله برده و حتی درباره مولف آن شک کرده بود، تا مدتی توجه به آثار دیگر ابن وحشیّه ترک شد. ولی به تازگی ت. فهد در بسیاری از نوشته هایش بحث در این باره را تجدید کرده است. مخصوصاً رجوع کنید به مقاله اش «بازگشت به ابن وحشیّه» در آرابیکا، جلد ۱۶، ۱۹۶۹، ص ۸۸-۸۳ [T. Fahd, Retour a Ibn Wahsiyya Arabica, vol. 16, 1969. Pp. 83-88]؛ در اوایل قرن نوزدهم کتاب عجیب و غریب و جذابی از این مولف تویط هامر پورگشتال [Hammer-Purgstall] به مغرب زمین شناسانده شد. رجوع کنید به احمد بن ابوبکر بن وحشیّه، حروف الفبایی و هیروگلیفی قدیم توضیح شده، با گزارشی درباره کاهنان مصری و طبقات آنان و آداب ورود به سلک کاهنی و قربانیها [Ahmad ibn Abubekr bin Wahshih, Ancient Alphabets and Hieroglyphic Characters Ezplaned, with an Account on the Egyptian Priesis their Clhsses Iknitiation and Sacrifices]).

معدودی از زمینه های علم اسلامی است که در آنها ناحیه خاصی از جهان اسلام انحصاری بدان صورت داشته باشد که اندلس از لحاظ کشاورزی داشته است. مدت چند قرن، از قرن چهارم/دهم به بعد،‌ تقریباً هر کتابی که در جهان اسلام درباره کشاورزی نوشته می شد از این سرزمین بود که از لحاظ کشاورزی عملی نیز در آنجا کارهایی صورت می گرفت که به ندرت در جاهای دیگر دیده می شد (برای اطلاع از تحقیق بی نظیری درباره دستاوردهای فرهنگ اسلامی در اندلس، و از جمله در زمینه علوم، رجوع کنید به ت. بورکهارت، فرهنگ موری در اسپانیا، ترجمه ا. جافا، لندن ۱۹۷۲ [T. Burkhardt, Moorish Culture in Spain, transl. by. A. Jaffa, London, 1972]).

نخستین رساله شناخته شده این ناحیه از قرن چهارم/دهم است به نام کتاب الانواء که مولف آن ابوالحسن قُرطبی بوده است. پس از آن به زودی کتاب الفلاحه تالیف ابوالقاسم زهراوی جراح مشهور انتشار یافت. شاگرد وی عبدالرحمن بن وافدلَخمی (به لاتینی اَبِنکنیف Abencenif) نیز رساله ای به همین نام نوشت که هم در جهان اسلام و هم در مغرب زمین شهرت یافت. این رساله به زبان کاتالایی ترجمه شد و مبنای کتاب کشاورزی عمومی تالیف آلوُنسُو هِررا [Alonso Herrea, Agricultura genera] در ۱۵۱۳ بود که ریاست باغ گیاهشناسی سلطنتی در شهر تولِدر را داشت.

در قرن پنجم/یازدهم ابوبکر بن عمر بن حجاج اشبیلی چندین رساله درباره علم فلاحت نوشت که مشهورترین آنها کتاب المقنع است (رجوع کنید به خ. م. میلاس دالیکروزا، «تحقیق در کتابهای فلاحت ابن حجاج و ابوالخیر» در الاندلس، جلد «۲»، ۱۹۵۵، ص ۸۷-۱۰۱ [J. M. Millas Vallicrosa, Aportaciones para el studio de la obra agronomica de lbn Hayyay ye de Abu-1-Jayr. Al-Andalus, Vol. 20, 1955. Pp. 87-110]).

معاصر وی، عبدالله بن بصال از مردم تُولِدُو (طُلیطله) در شمال افریقا سفر فراوان کرد و تا قاهره و مکه پیش رفت. پس از بازگشت به اسپانیا دیوان الفلاحه و کتاب کوچکتری به نام کتاب القصد و البیان را تالیف کرد (رجوع کنید به «ابن بصال، کتاب فلاحت، چاپ و ترجمه و حاشیه نویسی توسط خ. م. میلاس والیکروزا و محّمد عظیمان، تطول ۱۹۵۵ [Ibn basal, libro de agriculturra, editado, traducido y anotado por J. M. Millas Vallicrosa y Mohamed Aziman, Tetuan, 1955]؛ و نیز خ. م. میلاس والیکروزا، «پنج فصل اخیر کتاب فلاحت ابن بصّال» در تمودا، جلد ۱، ۱۹۵۳، ص ۵۸-۴۷ [J. M. Millas Vallicrosa, Los cinco altimos capitulos de la obra agronomica de Ibn Bassai. Tamudda, vol, 1. 1953, pp. 47-58]).

این هر دو اثر مبتنی بر مشاهدات شخصی و منحصراً مربوط به علم فلاحت است بی آنکه در آن از پزشکی و مباحث سحری سخن رفته باشد. دیوان مشتمل بر ۱۶ فصل است که درباره همه جنبه های کشاورزی نوشته شده است؛ از جمله استعمال انواع آب همچون آب باران و رودخانه و چاه و غیره برای آبیاری زمین. ابن بصّال همچنین به بحث درباره خواص خاک علاقه مند بوده و در هر دو کتابش در این باره سخن گفته است. وی در ۴۷۸/۱۰۸۵ دانش فراوان کشاورزی خود را به مورد عمل گذاشت و در اشبیلیه برای المعتمدین عَبّاد فرمانروای این شهر یک باغ گیاهشناسی تاسیس کرد.

با آنکه قرن پنجم/یازدهم اوج مطالعات کشاورزی را در اسپانیا نشان می دهد، در مدت دو قرن پس از آن نیز کتابهای مهم فلاحت در این سرزمین نوشته شد. در قرن ششم/دوازدهم ابوالخیر اشبیلی کتاب الفلاحه را درباره کشاورزی عمومی نوشت که بخش هایی از آن مخصوص درختانی چون تاک و زیتون بود و رواج فراوانی داشت. پس از آن در قرن هفتم/سیزدهم مهمترین کتاب کشاورزی تالیف شده در اندلس یعنی کتاب الفلاحه ابوزکریا بن عَوّام انتشار یافت. که آن نیز با ترجمه ای که در قرن نوزدهم از آن صورت گرفت در غرب کاملاً شناخته شد (این اثر را بانکوئری [Banqueri] در ۱۸۰۲ به اسپانیایی ترجمه کرد، ولی در غرب بیشتر به برکت ترجمه فرانسه آن توسط ژ. ژ. کلمان-موله معروف شد. رجوع شود به ژ. ژ. کلمان-موله، کتاب فلاحت ابن عوّام، ۳ جلد، پاریس ۱۸۶۷-۱۸۶۴ [J. J. Clement-Mullet, Le Liver d agriculture d Ibn Awam, 3vol, paris 1864-1867]. درباره ابن عوام نیز رجوع کنید به الدو میلی، علم عرب، پاریس ۱۹۳۸، ص ۴۶ [Aldo Miieli, La Science arabe, Paris, 1938, p. 46]؛ و نیز میِر، تاریخ گیاهشناسی، جلد سوم، ص ۲۶۶-۲۶۰٫ ابن عوّام در جهان اسلام نیز بسیار شناخته بود و کتاب او در قرن دهم/شانزدهم به ترکی ترجمه شد).

این کتاب مشتمل است بر سی و پنج فصل و در آن از ۵۸۵ گیاه بحث شده که ۵۵ تای آنها درختان میوه است. اطلاعات کشاورزی این کتاب به تمامی مبتنی بر کتابهای قدیمی تر همچون آثار ابن وحشیّه و ابن حجّاج است. قسمت دامداری این کتاب که بخش مهمی از آن را تشکیل می دهد، براساس رساله های جانورشناسی قدیمتر همچون کتابهای ارسطو و جاحظ تالیف شده است. با این همه، کتاب ابن عوّام تالیفی بسیار مهم است و همراه با رساله های ابن بیطار درباره گیاهان و خواصّ دارویی آنها که ذکر آن    پیشتر گذشت، حاصل چندین قرن تحقیق دانشمندان مسلمان اسپانیا را درباره گیاهان و کشاورزی و نیز مطالب پزشکی وابسته به مملکت نباتات مجسّم می سازد.

پس از ابن عوام انتشار رساله هایی درباره کشاورزی در اسپانیا ادامه یافت که از آن جمله است خلاصه الاختصار فی معرفه القوی والخواص تالیف ابوعبدالله الاوسی معروف به ابن الرّقام المُرسی که کتاب وی اصولاً خلاصه ای از الفلاحه النیطیه است. ولی آخرین فصل در تاریخ کشاورزی به سرزمین های خاوری اسلام مربوط می شود.

در قرن های هفتم/سیزدهم و هشتم/چهاردهم دو تن از شاهان رسولی یمن، عمر بن یوسف و عباس بن علی، رساله هایی در کشاورزی نوشتند و رساله عباس بن علی کتاب بغیه الفلاحین فی الاشجارالمثمره والریاحین نام دارد که سند گرانبهایی است و معرفت کشاورزی را در یمن که سابقه ای دراز در این زمینه داشته است منعکس می سازد.

نیز در قرن هشتم/چهاردهم رشیدالدین فضل الله وزیر نیرومند ایلخانان و مولف کتابهای متعددی در تاریخ و پزشکی، در کتاب الاخیار والآثار خود بخشی را به کشاورزی اختصاص داد که منبع مهمی برای اطلاع یافتن از عمل کشاورزی در غرب ایران آن زمان است (رجوع کنید به علم فلاحت دوره مغول، تالیف عبدالغفار نجم الدوله، تهران ۱۳۲۴ هجری شمسی).

معاصر وی جمال الدین وَطواط کُتُبی نیز قسمت بزرگی از کتاب مباهج الفکر خود را به کشاورزی و از جمله بحث درباره خاک اختصاص داد.

از قرن دهم/شانزدهم تالیف کتابهای کشاورزی رو به کاستی نهاد. در ایران قاسم بن یوسف ابی نصر انصاری معروف به قانعی رساله ای به فارسی به نام کتاب ارشاد الزراعه در قرن دهم/شانزدهم تالیف کرد. در قرن یازدهم/هفدهم دو رساله به ترکی در این زمینه به وجود آمد، یکی رونق بوستان ابراهیم بن احمد و دیگری غرسنامه کمانی. ترکان همچنین آثار متعددی درباره گلکاری تالیف کردند. در همین زمان در ایالات عربی امپراطوری عثمانی چندین رساله درباره کشاورزی نوشته شد که مهمترین و جامعترین آنها کتاب عَلم الملاحه فی عِلم الفلاحه تالیف عبدالغنی نابُلسی صوفی بزرگ قرن دوازدهم/هجدهم است.